6306 sayılı "Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun" Türkiye'nin yapı stokunu deprem güvenliği açısından dönüştürmek için 2012'de yürürlüğe girdi. Esenyurt'un 2000-2010 arası yapılmış yoğun apartman stoku, bu yasanın doğrudan kapsamına giren önemli bir gruptur. Bu yazıda riskli bina tespiti sürecini, karot numunesinin yerini ve laboratuvar raporlama akışını A'dan Z'ye anlatıyoruz.
6306 yasası kısaca nedir?
6306 sayılı kanun (Resmi Gazete: 31 Mayıs 2012, sayı 28309), depreme dayanıksız yapıların dönüştürülmesi için yasal çerçeve oluşturur. Üç ana mekanizma vardır:
- Riskli bina tespiti: bina sahibi veya kat malikleri çoğunluğu başvurusuyla yapılır.
- Riskli alan tespiti: Cumhurbaşkanlığı kararı ile belirlenen alanlar.
- Rezerv yapı alanı: nüfusu nakletmek için belirlenen yeni alanlar.
Bu yazıda bina bazlı tespite odaklanıyoruz; ev/site sakinleri için en ilgili süreç budur.
Süreç akışı (genel)
- Kat maliki başvurusu (en az 1 malik yeterli)
- Bakanlık tarafından lisanslandırılmış kuruluşa başvuru
- Saha incelemesi + karot numunesi alımı
- TÜRKAK akredite laboratuvarda basınç dayanım testi
- Statik mühendis tarafından risk analizi raporu
- Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı onayı
- "Riskli" çıkarsa: yıkım veya güçlendirme kararı
Lisanslı kuruluş seçimi
Karot numunesi alımı ve risk raporu sadece Bakanlık tarafından lisanslandırılmış kuruluşlar tarafından yapılabilir. Lisans listesi Bakanlık web sitesinde kamuya açıktır. Karot ekibimiz lisanslı kuruluşlar ile partner çalışır — biz numune alma sahasını destekleriz, raporu lisanslı kuruluş hazırlar.
Önemli: "Riskli bina tespiti yapıyoruz" diyen ama lisansı olmayan firmalardan kaçının; bu raporlar yetkili makamlarda kabul edilmez.
Karot numunesi: TS EN 12504-1
Karot numunesi TS EN 12504-1 standardına uygun alınır. Standart şunları belirler:
- Numune çapı: 100 mm (standart) — bazen 75 mm veya 150 mm
- Numune boyu: en az 1.0 × çap, ideal 2.0 × çap (yani 100 mm çap için 100-200 mm boy)
- Numune alma noktası: kolon, kiriş, perde elemanlardan; döşeme sadece tamamlayıcı
- Numune sayısı: bina boyutuna göre değişir, tipik 6-12 numune
- Numune mesafesi: aynı elemanda en az 250 mm aralık
Numune nasıl alınır?
Saha günü süreci:
1. Yer seçimi: Statik mühendis ve karot ekibi birlikte hareket eder. Eleman seçimi, donatı taraması (numune donatıdan değil, betondan alınmalı), işaretleme.
2. Su soğutmalı karot: Hilti DD-200 veya muadili, 100 mm elmas uçlu karot makinesi. Su soğutma zorunlu — kuru karot beton mikro yapısını etkileyip ölçümü saptırır.
3. Numune çıkarma: Çekirdek dikkatli çıkarılır, çatlatılmadan eldiven ile taşınır. Her numune üzerine bilgi yazılır: bina-blok-kat-eleman-tarih.
4. Delik onarımı: Numune alınan deliğe yapısal mukavemet onarım harcı doldurulur (epoksi bazlı veya non-shrink grout). Eleman dayanımı korunur.
5. Saha tutanağı: Statik mühendis + karot ekibi imzalı. Numune listesi, fotoğraf, plana işaretli yer.
6. Laboratuvara nakil: Numuneler 7-14 gün su altında bekletilir (standart gereği) sonra basınç testi yapılır.
Laboratuvar testi
TÜRKAK akredite laboratuvarda numuneler şu testlere tabi tutulur:
- Basınç dayanımı (fc): birincil parametre. Beton sınıfı (C16, C20, C25, C30) çıkar.
- Birim ağırlık: betonun yoğunluğu — agrega kalitesi göstergesi.
- Karbonatlaşma derinliği: betonun yaşlanmaya başlayıp başlamadığı.
- Donatı paslanma kontrolü: görsel + klor iyonu testi (gerekirse).
Rapor 10 iş günü içinde hazırdır.
Rapor sonrası: güçlendirme mi yıkım mı?
Sonuçlar statik mühendis tarafından TBDY 2018 (Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği) ile karşılaştırılır:
- Beton dayanımı yeterli + statik elemanlar yeterli: bina riskli değil, mevcut hali korunur.
- Dayanım yeterli ama statik eleman yetersiz: güçlendirme önerilir (karbon fiber sargı, çelik manto, perde duvar ilavesi).
- Dayanım yetersiz: güçlendirme ekonomik olmayabilir, yıkım önerilir.
Güçlendirme yöntemleri
Güçlendirme kararı çıkarsa kullanılan yöntemler:
Karbon fiber sargı (CFRP)
Kolonlara ve kirişlere karbon fiber kumaş sarılır, epoksi reçine ile yapıştırılır. Avantaj: hafif, hızlı, oda ölçüsünü değiştirmez. Tipik uygulama süresi: 12 kolon × 1-2 hafta.
Çelik manto
Kolon etrafına çelik plaka sarılır, kaynakla kapatılır, beton ile doldurulur. Avantaj: yüksek dayanım. Dezavantaj: oda ölçüsünü 5-10 cm daraltır.
Perde duvar ilavesi
Mevcut yapıya yeni betonarme perde duvar eklenir. Yatay yüke direnç eklemenin en güçlü yolu; ancak oda planını değiştirebilir.
Epoksi enjeksiyon
Çatlak veya boşluklarda kullanılır. Yapısal değil, mikro onarım amaçlı.
Esenyurt için tipik bir senaryo
Esenyurt'taki 2003-2008 yapımı bir orta yaşam apartmanı (8 katlı, 16 daireli):
- Numune sayısı: 12 (her katından 1-2)
- Saha süresi: 1 gün
- Lab. süresi: 10 iş günü
- Toplam rapor süresi: ~3 hafta
- Tipik sonuç: dayanım C16-C20 bandında. Statik elemanlar genelde yeterli (deprem yönetmeliği değişmeden önce yapıldıkları için), güçlendirme önerisi çıkabilir.
- Güçlendirme süresi: 4-6 hafta (aileler dairelerinde kalmaya devam eder, noktasal müdahale)
Kat maliklerinin sorumluluğu
Riskli bina tespiti için tek bir kat maliki başvurabilir. Süreç başlatıldıktan sonra:
- Bakanlık tüm maliklere tebligat gönderir
- Rapor "riskli" çıkarsa 60 gün içinde maliklerin çoğunluğu (2/3) güçlendirme veya yıkım kararı verir
- Karar verilmezse Bakanlık yıkım kararı alabilir
- Maliklere kira yardımı + güçlendirme/yeniden yapım kredisi devlet tarafından desteklenir
Karotçunun rolü
Bizim rolümüz numune alma sahasında. Statik mühendis + lisanslı kuruluş ile partner çalışırız:
- Saha günü TS EN 12504-1 standartına uygun numune alımı
- Su soğutmalı, donatıdan kaçınan delik konumlandırma
- Numune çıkarma + epoksi ile delik onarımı
- Saha tutanağı + foto belgeleme
- Akredite laboratuvar ile koordinasyon
Esenyurt'taki binanız için 6306 süreci başlatmak istiyorsanız, bizi arayın; partnerimiz lisanslı kuruluş ile birlikte ücretsiz ön değerlendirme yapıyoruz. Beton güçlendirme hizmetimiz hakkında detaylı bilgi için ilgili sayfayı inceleyebilirsiniz.
